विलियम शेक्सपियरको जीवनको सबैभन्दा जटिल दिन

"विलियम शेक्सपियरको जीवनको सबैभन्दा जटिल दिन"

"एक बाउको टुटेको मन र एउटा अमर पीडाको कथा —"

भूमिका : 

एक महान् लेखकको मानवीय अनुहार

विलियम शेक्सपियर — यो नाम सुन्दा मानिसका आँखामा एउटा भव्य मञ्च, मैनबत्तीको उज्यालो, र अमर शब्दहरूको झल्को आउँछ । तर यही महान् लेखकको जीवनमा एउटा यस्तो क्षण आयो, जब उनी लेखक भन्दा पहिले एक बाउ थिए — एक त्यस्तो बाउ जसले आफ्नो एकमात्र छोरालाई सधैंका लागि गुमायो ।

सन् १५९६ को अगस्त महिना । लन्डनका रङ्गमञ्चहरूमा तालि बज्दै थियो। तर स्ट्र्याटफर्ड-अपन-एभनको एउटा साना घरमा चिहान खनिँदै थियो — शेक्सपियरका ११ वर्षीय पुत्र "ह्यामनेट" को लागि ।

ह्यामनेट : एउटा छोराको छोटो जीवन

ह्यामनेट शेक्सपियरको जन्म २ फेब्रुअरी १५८५ मा भएको थियो। उनी विलियम शेक्सपियर र एन ह्याथवेका एकमात्र पुत्र थिए, र जुडिथ नामकी जुम्ल्याहा बहिनीका साथी। ११ अगस्त १५९६ मा मात्र ११ वर्षको उमेरमा उनलाई स्ट्र्याटफर्डको होली ट्रिनिटी चर्चमा गाडियो । 

ह्यामनेटको मृत्युको कारण अज्ञात छ । विद्वानहरू अनुमान गर्छन् कि बुबोनिक प्लेग वा अन्य कुनै रोगले उनको ज्यान लियो होला, किनकि सन् १५९६ को गर्मीमा इङ्गल्याण्डमा प्लेगको प्रकोप थियो। सोह्रौं शताब्दीमा बालबालिकाहरूमा रोगले मृत्यु हुनु सामान्य थियो । 

सोह्रौं शताब्दीमा एन्टिबायोटिक्स नभएकाले स्कार्लेट ज्वरो, खोकी, डिफ्थेरिया र दादुरा जस्ता रोगहरू पनि प्राणघातक हुन सक्थे । 

एक बाउको पीडा : शब्दमा भन्न नसकिने वेदना

छोरा गुमाउनुको पीडा संसारको कुनै पनि भाषामा पूर्णतः बयान गर्न सकिँदैन । एउटा बाउका लागि छोरो भनेको भविष्यको सपना हो, आफ्नो नामको निरन्तरता हो, आफ्नो बुढेसकालको साथी हो । जब त्यो छोरो संसारबाट बिदा हुन्छ, बाउको भित्री संसार पनि एउटा खालीपनमा डुब्छ जुन कुनै धनले, कुनै यशले, कुनै ताली-सराहनाले भर्न सक्दैन ।

शेक्सपियरको पीडा यसभन्दा पनि गहिरो थियो — किनकि उनी छोराको अन्तिम समयमा छेउमा थिएनन् ।

शेक्सपियरको अभिनय दल त्यस गर्मीमा भ्रमणमा थियो । विद्वान जेम्स शापिरोका अनुसार शेक्सपियरलाई छोराको मृत्युको खबर नै समयमा पुगेन होला, र उनी अन्तिम संस्कारमा पुग्न नपाएको हुन सक्छ । 

सोच्नुहोस् — छोराको अन्तिम अनुहार पनि नदेखी, अन्तिम पटक हात पनि नथापी, "बाबा, म जाँदैछु" भन्ने शब्द पनि नसुनी — एक बाउले छोरालाई गुमाउनु। यो पीडा कति गहिरो हुन्छ ?

ह्यामनेटलाई होली ट्रिनिटी चर्चमा गाडियो। त्यस युगको चलनअनुसार उनलाई सम्भवतः ताबुतमा राखिएन, किनकि ताबुत धनीहरूको लागि मात्र थियो। उनको चिहानमा कुनै चिहानढुङ्गा पनि छैन । 

एउटा बाउको छोरो — चिहानढुङ्गा पनि नभएको, ताबुत पनि नभएको। यो दृश्य मात्र कल्पना गर्दा कलेजो चस्किन्छ ।

त्यतिबेलाको आर्थिक अवस्थाड: सफलताको बीचमा पारिवारिक खालीपन...

शेक्सपियरको लन्डनमा सफलताले उनलाई राम्रो आर्थिक अवस्थामा पुर्‍याएको थियो। सन् १५९७ मा उनले स्ट्र्याटफर्डको सबैभन्दा ठूलो घर "New Place" किन्न सके । 

अर्थात् छोराको मृत्युको एक वर्षपछि उनले त्यो घर किने — तर त्यो घरमा छोरा थिएन ।

शेक्सपियर घरमा छिटोछिटो मात्र आर्थिक सहयोग पठाउँथे। लन्डनको रङ्गमञ्चको चमकधमकमा उनको परिवार पर्दा पछाडि थियो । 

त्यही वर्ष उनको अभिनय कम्पनीका संरक्षक हेनरी केरीको पनि मृत्यु भयो, जसले कम्पनीको भविष्य नै अन्योलमा पर्‍यो। यस कठिन परिस्थितिमा कम्पनीले पुनर्संरचना गर्नुपर्‍यो र शेक्सपियर समेत अभिनेताहरूले आफैंले कम्पनीमा आर्थिक लगानी गर्नुपर्‍यो । 

यानी — एकातर्फ छोराको मृत्युको शोक, अर्कोतर्फ कम्पनीको आर्थिक संकट। एक साथ दुई तर्फबाट पीडाको बोझ ।

त्यस युगमा इङ्गल्याण्डमा लगभग एक तिहाइ बालबालिका १० वर्षको उमेर नपुग्दै मर्थे। मृत्यु सामान्य थियो, तर आफ्नो छोराको मृत्यु कुनै बाउका लागि कहिल्यै सामान्य हुँदैन ।

पीडाको साहित्यिक रूपान्तरण

शेक्सपियरका नाटकमा एउटा श्लोक छ जसलाई विद्वानहरूले ह्यामनेटको मृत्युसँग जोड्छन् — King John नाटकमा कन्स्टान्सका शब्दहरू : "Grief fills the room up of my absent child, Lies in his bed, walks up and down with me..." — मेरो गयो छोराको शोकले उसको कोठा भर्छ, उसकै ओछ्यानमा सुत्छ, मसँगै हिँड्छ । 

यी शब्दहरूमा एक बाउको पीडा झल्किन्छ। छोरो गए पनि उसको स्मृति हरेक कुनामा जिउँछ — यही नै एक बाउको सबैभन्दा गहिरो कुरा हो ।

ह्यामनेटको मृत्युपछि शेक्सपियरले Hamlet, King Lear जस्ता नाटकहरूमा मृत्यु र विछोडको पीडालाई अभूतपूर्व गहिराइसँग उतारे । 

निष्कर्ष : दुःखले जन्मायो अमर साहित्य

विलियम शेक्सपियर एक महान् साहित्यकार थिए, तर सन् १५९६ को त्यो अगस्त दिनमा उनी एक सामान्य बाउ थिए — एक त्यस्तो बाउ जसले आफ्नो एकमात्र छोरा गुमायो, जो अन्तिम अनुहार हेर्न पनि पुग्न सकेन, र जसको शोकलाई संसारले कहिल्यै पूर्णतः बुझ्न सकेन ।

तर उनले आफ्नो पीडालाई कलममा उतारे। आफ्नो आँसुलाई शब्दमा बदले। आफ्नो खालीपनलाई साहित्यले भरे। र त्यही कारण आज, ४०० वर्षपछि पनि, "Hamlet"  जिउँछ — सायद ह्यामनेटको स्मृतिमा, एक बाउको मौन श्रद्धाञ्जलिका रूपमा ।

"Grief fills the room up of my absent child...("मेरो अनुपस्थित बच्चाको कोठा शोकले भरिएको छ...")

 — William Shakespeare, King John