हम्लेट: शेक्सपियरको अमर कृति — एक साहित्यिक विश्लेषण

 हम्लेट: शेक्सपियरको अमर कृति — एक साहित्यिक विश्लेषण

विलियम शेक्सपियरको “हम्लेट” (लगभग १६००–१६०१) अंग्रेजी साहित्यको मुकुटमा जडिएको एक रत्न हो । यो नाटक केवल एक राजकुमारको बदला कथाको रूपमा सीमित छैन; यो मानवीय अस्तित्वको गहिरो प्रश्न, नैतिक द्वन्द्व, शक्ति-भ्रष्टाचार, मृत्युको छायाँमा जीवनको अर्थ खोज्ने दार्शनिक यात्रा हो । “हम्लेट” लाई “ट्रेजेडी अफ रिभेन्ज” को उत्कृष्ट नमूना मानिन्छ, तर यसको मर्म भने व्यक्तिगत संकट र विश्वव्यापी मानवीय पीडाको चित्रणमा निहित छ ।

कथाको संक्षिप्त आधार

डेनमार्कको एल्सिनोर किल्लामा घट्ने यो कथा राजकुमार हम्लेटको वरिपरि घुम्छ । उनको बाबु राजा हम्लेटको अकस्मात मृत्यु भएको छ । छिट्टै उनकी आमा गर्ट्रुडले मृतक राजाको भाइ क्लोडियससँग विवाह गरिन्, जसलाई हम्लेटले आफ्नो बाबुको हत्या र सिंहासन कब्जाको शंका गर्दछन् । बाबुको भूतले हम्लेटलाई सत्य बताउँछ — क्लोडियसले विष दिएर हत्या गरेको हो — र बदला लिन आदेश दिन्छ । 

हम्लेट बदला लिन चाहन्छन् तर “सही समय” र नैतिकताको प्रश्नले उनी अड्किन्छन् । नाटकको प्रगति हम्लेटको बनावटी पागलपन, ओफेलियासँगको प्रेम-त्रासदी, पोलोनियसको हत्या, लेयर्टिससँग द्वन्द्व र अन्ततः पूरै राजवंशको विनाशमा पुग्छ ।

कथाको मर्म र प्रमुख विषयवस्तुहरू

“हम्लेट” मूल मर्म अनिर्णय (Indecision) र अस्तित्वको संकट (Existential Crisis) हो । हम्लेट एउटा बौद्धिक, संवेदनशील र नैतिक चेतनायुक्त व्यक्तित्व हुन् जसले संसारलाई “weary, stale, flat and unprofitable” (थकित, बासी, समतल र निरर्थक) ठान्छन् । 

मुख्य विषयवस्तुहरू:

- Appearance vs Reality: क्लोडियस “smiling villain” हो ।

(उपस्थिति बनाम वास्तविकता: क्लोडियस "मुस्कुराउने खलनायक" हो ।)

- बदला र न्याय: अन्धो बदला नैतिक पतन निम्त्याउँछ।

- मृत्यु र क्षय: “Alas, poor Yorick!” जस्ता दृश्यहरूले मृत्युको अनिवार्यता देखाउँछन् ।

- परिवारिक विघटन र शक्ति-भ्रष्टाचार ग।

“O, that this too too solid flesh would melt...”

("ओहो, यो धेरै ठोस मासु पग्लियोस्...")

अंग्रेजी मूल: 

O, that this too too solid flesh would melt,  

Thaw and resolve itself into a dew!  

Or that the Everlasting had not fix’d  

His canon ’gainst self-slaughter! ...  

Frailty, thy name is woman!

नेपाली अनुवाद:  

ओह, यो अति ठोस शरीर पग्लिएर पानी बनेर बाफमा उड्न सक्थे !  

वा कि सधैंभरि जीवित रहने ईश्वरले आत्महत्या विरुद्ध नियम नबनाएको भए ! ...  

कमजोरी, तिम्रो नाम महिला हो !

विश्लेषण:  

यो सोलिलोक्वी हम्लेटको प्रारम्भिक निराशा र मातृ-विश्वासघातको अभिव्यक्ति हो। शरीर पग्लिने र बगैंचामा झार उम्रिने imagery ले नैतिक सडाहट देखाउँछ।

“O, what a rogue and peasant slave am I...”

("ओहो, म कस्तो बदमाश र किसान दास हुँ...")

अंग्रेजी मूल:  

O, what a rogue and peasant slave am I!  

Is it not monstrous that this player here,  

But in a fiction, in a dream of passion,  

Could force his soul so to his own conceit...  

What’s Hecuba to him, or he to Hecuba ?

O, vengeance! Why, what an ass am I ! 

नेपाली अनुवाद:  

ओह, म कस्तो ठग र किसान दास हुँ !  

के यो अचम्मको कुरा होइन कि यो अभिनेता यहाँ,  

केवल काल्पनिक कथामा, भावनाको सपनामा,  

आफ्नो आत्मालाई यति जोड दिन सक्छ...  

हेकुवा उनीलाई के हो, वा उनी हेकुवालाई के हुन् ? ...  

ओह, बदला ! म कस्तो गधा हुँ !

विश्लेषण:  

अभिनेताको काल्पनिक पीडा देखेर हम्लेट आफ्नो अनिर्णयप्रति क्रुद्ध हुन्छन् । यो “अनिर्णय” को मुख्य अभिव्यक्ति हो।

सर्वप्रसिद्ध सोलिलोक्वी:

“To be, or not to be...” ("हुनु, नहुनु...")

अंग्रेजी मूल:  

To be, or not to be: that is the question:  

Whether ’tis nobler in the mind to suffer  

The slings and arrows of outrageous fortune,  

Or to take arms against a sea of troubles,  

And by opposing end them. To die—to sleep;  

No more; and by a sleep to say we end  

The heart-ache and the thousand natural shocks  

That flesh is heir to...  

Thus conscience doth make cowards of us all...

नेपाली अनुवाद:  

बाँच्ने कि नबाँच्ने, यो नै प्रश्न हो:  

के यो मनमा महान छ — क्रूर भाग्यका ढुङ्गा र बाणहरूको पीडा सहनु,  

वा समस्याहरूको समुद्र विरुद्ध हात हतियार उठाएर  

तिनलाई विरोध गर्दै समाप्त पार्नु ? मर्नु: सुत्नु;  

अझ बढी होइन; र सुताइबाट हामी भन्छौं कि हामी  

हृदयको पीडा र शरीरले भोग्ने हजारौं प्राकृतिक आघातहरूलाई समाप्त गर्छौं...  

यसरी नै अन्तरात्माले हामीलाई सबैलाई कायर बनाउँछ...

विश्लेषण: 

यो नाटकको दार्शनिक मुटु हो । जीवनको कष्ट सहनु कि मृत्युको अज्ञात “पत्ता नलागेको देश” (“undiscovered country”) मा जानु ? योअस्तित्वगत संकट (existential crisis) को उत्कृष्ट अभिव्यक्ति हो जसले आज पनि विश्वभरका पाठकहरूलाई छुन्छ ।

सोलिलोक्वी: 

“Now might I do it pat...” ("अब म यो थप्पड लगाउन सक्छु...")

अंग्रेजी मूल: 

Now might I do it pat, now he is praying;  

And now I’ll do’t. And so he goes to heaven;  

And so am I revenged. That would be scann’d:  

A villain kills my father; and for that,  

I, his sole son, do this same villain send  

To heaven...

नेपाली अनुवाद: 

अहिले म यो काम सजिलै गर्न सक्छु, उनी प्रार्थना गर्दै छन्;  

र अहिले म गर्छु। अनि उनी स्वर्ग जान्छन्;  

र म बदला लिएको हुन्छु । तर यो विचार गर्नुपर्छ:  

एक दुष्टले मेरो बाबुलाई मार्छ; र त्यसको लागि,  

म, उनीको एकमात्र छोरा, यो दुष्टलाई स्वर्ग पठाउँछु...

विश्लेषण: 

यो नैतिक द्विविधाको उत्कृष्ट उदाहरण हो । हम्लेट बदला मात्र होइन, पूर्ण न्याय चाहन्छन् ।

सोलिलोक्वी: 

"सबै अवसरहरूले मेरो विरुद्धमा कसरी जानकारी दिन्छन्..."

(“How all occasions do inform against me…)

अंग्रेजी मूल: 

How all occasions do inform against me,  

And spur my dull revenge! ...  

Rightly to be great  

Is not to stir without great argument,  

But greatly to find quarrel in a straw  

When honour’s at the stake.

नेपाली अनुवाद:

कसरी सबै अवसरहरूले मलाई दोषी ठहर गर्छन्,  

र मेरो सुस्त बदला उक्साउँछन् ! ...  

साँच्चै महान हुनु भनेको ठूलो कारणबिना हलचल नगर्नु होइन,  

तर सम्मानको प्रश्न उठ्दा सानो कुरामा पनि ठूलो झगडा खोज्नु हो ।

विश्लेषण: 

यो सोलिलोक्वीले हम्लेटको चरित्र विकास देखाउँछ — अक्रियाशीलताबाट सक्रियतातर्फ ।

समग्र साहित्यिक महत्व

हम्लेटका सोलिलोक्वीहरूले नाटकलाई मनोवैज्ञानिक नाटकमा बदलिदिन्छन् । शेक्सपियरको blank verse, imagery (रोग, सडाहट, बगैंचा), irony and dramatic technique(”विडम्बना र नाटकीय प्रविधि”) ले कृतिलाई अमर बनाएको छ । 

“हम्लेट”आज पनि प्रासंगिक छ किनकि यो आधुनिक मानिसको संकट — अर्थ खोज्ने तर भेट्टाउन नसक्ने, निर्णय लिन नसक्ने — को कथा हो। “The rest is silence” (बाँकी मौनता हो) भन्दा अगाडि पनि हम्लेटको मौनतामा संसारको ठूलो चिच्याहट लुकेको छ ।

यो नाटक पढ्दा वा हेर्दा लाग्छ — शेक्सपियरले हामीलाई ogledn (ओग्लेडन) देखाएका छन् जसमा हामी आफैंको कमजोरी, पीडा र मानवीयता देख्छौं। “हम्लेट” विश्वसाहित्यको सर्वोच्च उपलब्धि रहनेछ ।