पृथ्वी कसरी जन्मियो?
ब्रह्माण्डीय धुलोबाट जीवनयोग्य ग्रहसम्मको यात्रा र पृथ्वीभित्र लुकेका रहस्यहरू
मूल प्रश्न
पृथ्वी केवल संयोगले बनेको एउटा ग्रह हो, वा जीवन जन्माउन आवश्यक असाधारण ब्रह्माण्डीय परिस्थितिहरूको परिणाम हो?
आज हामीलाई पृथ्वी स्थिर, नीलो र जीवनले भरिएको संसारजस्तो देखिन्छ। तर यसको जन्म शान्त प्रक्रियाबाट भएको थिएन। पृथ्वीको प्रारम्भिक इतिहास अत्यधिक ताप, ब्रह्माण्डीय टक्कर, पग्लिएको चट्टान, विषालु ग्यास, उल्कापिण्डको वर्षा र निरन्तर भूगर्भीय परिवर्तनले भरिएको थियो।
लगभग ४.५४ अर्ब वर्षअघि ब्रह्माण्डीय धुलो र ग्यासका सूक्ष्म कणबाट सुरु भएको यात्राले अन्ततः महासागर, वायुमण्डल, चुम्बकीय कवच, गतिशील भू-पर्पटी र जीवनलाई समर्थन गर्ने जटिल ग्रह प्रणाली निर्माण गर्यो। यस अर्थमा पृथ्वी कुनै एक घटनाको उत्पादन नभई खगोलभौतिक, रासायनिक, भूगर्भीय र जैविक प्रक्रियाहरूको दीर्घकालीन सहकार्यको परिणाम हो।
१. सौर्यमण्डलको जन्म: धुलो र ग्यासबाट सूर्यसम्म
लगभग ४.६ अर्ब वर्षअघि, हाम्रो आकाशगंगाको एउटा क्षेत्रमा हाइड्रोजन, हिलियम, चट्टानी धुलो, बरफ र पुराना ताराहरूबाट निस्किएका भारी तत्त्वहरूले भरिएको विशाल आणविक बादल थियो। सम्भवतः नजिकै भएको सुपरनोभा विस्फोट वा अन्य गुरुत्वीय विक्षोभले यस बादललाई खुम्चिन प्रेरित गर्यो।
गुरुत्वाकर्षणका कारण बादल संकुचित हुँदै जाँदा यसको घुम्ने गति बढ्यो। अधिकांश पदार्थ केन्द्रमा जम्मा भएर नवजात सूर्य बन्यो भने बाँकी पदार्थ सूर्यवरिपरि चक्राकार प्रोटो-प्लानेटरी डिस्कका रूपमा फैलियो।
सूर्यनजिकको क्षेत्र अत्यन्त तातो भएकाले त्यहाँ धातु र सिलिकेटजस्ता उच्च ताप सहन सक्ने पदार्थ मात्र ठोस बन्न सके। पानी, मिथेन र अमोनियाजस्ता उडनशील पदार्थ भने सूर्यबाट टाढाको चिसो क्षेत्रमा बरफका रूपमा टिके। यही तापक्रमीय विभाजनले भित्री सौर्यमण्डलमा पृथ्वी, बुध, शुक्र र मंगलजस्ता चट्टानी ग्रह तथा बाहिरी क्षेत्रमा बृहस्पति र शनिजस्ता ग्यासीय विशाल ग्रह बन्ने आधार तयार गर्यो।
२. ग्रह सञ्चय प्रक्रिया: साना कणबाट पृथ्वी
पृथ्वी एकैपटक बनेको होइन। यसको निर्माणलाई ग्रह सञ्चय प्रक्रिया-Planetary Accretion भनिन्छ।
सुरुमा प्रोटो-प्लानेटरी डिस्कका सूक्ष्म धुलोकणहरू स्थिर वैद्युतिक आकर्षणका कारण आपसमा टाँसिए। यी समूह क्रमशः ठूलो हुँदै मिलिमिटर, सेन्टिमिटर र मिटर आकारका संरचना बने।
त्यसपछि गुरुत्वाकर्षण प्रभावशाली हुन थाल्यो र केही किलोमिटर आकारका प्लानेटेसिमल बने। प्लानेटेसिमलहरू आपसमा ठोक्किँदै र पदार्थ सञ्चय गर्दै सयौँदेखि हजारौँ किलोमिटर आकारका प्रोटो-प्लानेटमा परिणत भए।
स्थलीय ग्रहहरू यस्तै पिण्डहरूको लगातार टक्कर र विलयबाट बनेको मानिन्छ। ग्रहहरूको प्रारम्भिक कक्षाहरू आजजस्तो व्यवस्थित थिएनन्। ठूला पिण्डहरूबीच बारम्बार टक्कर हुन्थ्यो र केही पदार्थ ग्रहमा जोडिन्थ्यो भने केही अन्तरिक्षमा फ्याँकिन्थ्यो।
यस क्रममा गुरुत्वीय सङ्कुचन, रेडियोधर्मी तत्त्वहरूको क्षय र टक्करबाट उत्पन्न ऊर्जाले नवजात पृथ्वीलाई लगभग पूर्ण रूपमा पगाल्यो।
३. पग्लिएको पृथ्वी र आन्तरिक तहहरूको निर्माण
प्रारम्भिक पृथ्वीलाई एक विशाल म्याग्मा महासागरको रूपमा कल्पना गर्न सकिन्छ। यसको अधिकांश बाहिरी भाग पग्लिएको सिलिकेट चट्टानले बनेको थियो।
पृथ्वी पग्लिएपछि पदार्थहरू घनत्वअनुसार छुट्टिन थाले। यस प्रक्रियालाई ग्रहीय विभेदीकरण-Planetary Differentiation भनिन्छ।
फलाम र निकलजस्ता भारी तत्त्वहरू केन्द्रतर्फ डुबे। सिलिकेट र हलुका खनिजहरू माथितर्फ उठे। यही प्रक्रियाले पृथ्वीलाई मुख्य रूपमा निम्न तहमा विभाजन गर्यो:
भूपर्पटी
म्यान्टल
तरल बाह्य केन्द्र
ठोस आन्तरिक केन्द्र
पृथ्वीको केन्द्रको निर्माण केवल संरचनात्मक परिवर्तन थिएन। भारी तत्त्वहरू केन्द्रतर्फ डुब्दा ठूलो मात्रामा गुरुत्वीय ऊर्जा तापमा परिणत भयो। यसले पृथ्वीको प्रारम्भिक तापीय विकास, ज्वालामुखीय गतिविधि र पछि बन्ने चुम्बकीय क्षेत्रको आधार तयार गर्यो।
४. चन्द्रमाको जन्म: पृथ्वी बदल्ने महाटक्कर
पृथ्वीको इतिहासको सबैभन्दा निर्णायक घटनामध्ये एक चन्द्रमाको उत्पत्ति हो।
प्रमुख वैज्ञानिक परिकल्पनाअनुसार, प्रारम्भिक पृथ्वीसँग मंगल ग्रहजत्रो थिया-Theia नाम दिइएको प्रोटो-प्लानेट ठोक्कियो। यो टक्कर पृथ्वीको अधिकांश निर्माण पूरा भइसकेपछि भएको मानिन्छ। टक्करबाट पृथ्वी र थियाको म्यान्टलका पग्लिएका तथा वाष्पीकृत पदार्थ अन्तरिक्षमा फ्याँकिए। ती पदार्थ पृथ्वीको कक्षामा जम्मा भएर चन्द्रमामा परिणत भए।
यो परिकल्पनाले पृथ्वी-चन्द्रमा प्रणालीको कोणीय संवेग, चन्द्रमाको सानो फलामयुक्त केन्द्र र पृथ्वी तथा चन्द्रमाका चट्टानमा पाइने केही समान समस्थानिक विशेषता व्याख्या गर्ने प्रयास गर्छ। यद्यपि टक्करको सही ऊर्जा, कोण र चन्द्रमा बन्न लागेको समयबारे अझै अनुसन्धान जारी छ। केही आधुनिक कम्प्युटर अनुकरणले चन्द्रमा टक्करपछि महिनौँ वा वर्षौँमा मात्र होइन, केही घण्टामै ठूलो पिण्डका रूपमा बन्न सक्ने सम्भावना पनि देखाएका छन्।
चन्द्रमाले पृथ्वीलाई के दियो?
चन्द्रमाले पृथ्वीको घूर्णन अक्षलाई तुलनात्मक रूपमा स्थिर राख्न मद्दत गर्छ। अक्षको अत्यधिक परिवर्तनले दीर्घकालीन जलवायुमा ठूलो अस्थिरता ल्याउन सक्थ्यो।
चन्द्रमाको गुरुत्वाकर्षणले समुद्री ज्वारभाटा उत्पन्न गर्छ। ज्वारभाटाले समुद्री तटमा भिज्ने-सुक्ने चक्र, पोषक पदार्थको मिश्रण र केही सम्भावित पूर्वजैविक रासायनिक प्रक्रियामा भूमिका खेलेको हुन सक्छ।
चन्द्रमाले पृथ्वीको घूर्णन पनि क्रमशः सुस्त बनाएको छ। प्रारम्भिक पृथ्वीको एक दिन सम्भवतः आजको २४ घण्टाभन्दा धेरै छोटो थियो।
५. प्रारम्भिक वायुमण्डल: अक्सिजनविहीन आकाश
पृथ्वीको पहिलो हलुका वायुमण्डलमा हाइड्रोजन र हिलियमको प्रभुत्व रहेको हुन सक्छ। तर नवजात सूर्यको तीव्र विकिरण र सौर्य वायुले ती हलुका ग्यासको ठूलो भाग अन्तरिक्षमा उडायो।
त्यसपछि पृथ्वीभित्रबाट ज्वालामुखीय उद्गारमार्फत पानीको वाष्प, कार्बन डाइअक्साइड, नाइट्रोजन, सल्फरयुक्त ग्यास र अन्य पदार्थ बाहिर निस्किए। यस प्रक्रियालाई आउटग्यासिङ भनिन्छ।
प्रारम्भिक वायुमण्डलमा स्वतन्त्र अक्सिजन अत्यन्त कम थियो। यसको रासायनिक संरचना समयसँगै ज्वालामुखी, महासागर, चट्टान-पानी प्रतिक्रिया, सूर्यको विकिरण र प्रारम्भिक जीवहरूको क्रियाबाट परिवर्तन भयो। पृथ्वी बनेको करिब ५० करोड वर्षपछि पनि यसको वायुमण्डल पहिले सोचिएजस्तो अत्यधिक मिथेनयुक्त मात्र नभई जटिल रासायनिक अवस्था भएको हुन सक्ने भू-रासायनिक प्रमाणहरू प्रस्तुत भएका छन्।
६. प्रारम्भिक महासागर कसरी बने?
पृथ्वीको पानीको स्रोत एउटै मात्र थिएन। पानीका प्रमुख सम्भावित स्रोतहरू हुन्:
पृथ्वी निर्माण गर्ने खनिजभित्र बाँधिएको पानी
म्यान्टलबाट ज्वालामुखीय ग्याससँग निस्किएको जलवाष्प
पानीयुक्त क्षुद्रग्रह र सम्भवतः केही धूमकेतुबाट आएको पानी
पृथ्वी चिसिँदै गएपछि वायुमण्डलको जलवाष्प संघनित भएर वर्षाका रूपमा खस्यो। लामो समयसम्म भएको वर्षाले पृथ्वीका होचा क्षेत्र भरिँदै प्रारम्भिक महासागर बनायो।
अस्ट्रेलियाको ज्याक हिल्स क्षेत्रमा भेटिएका प्राचीन जिर्कन क्रिस्टलहरूको रासायनिक संरचनाले पृथ्वीको अत्यन्त प्रारम्भिक हेडियन कालमै तरल पानी उपस्थित भएको सम्भावना देखाउँछ। यसले प्रारम्भिक पृथ्वी सधैँ पूर्ण रूपमा आगोले ढाकिएको नर्कजस्तो संसार मात्र थिएन भन्ने संकेत गर्छ।
महासागर बनेपछि कार्बन डाइअक्साइड पानीमा घुल्न थाल्यो। त्यसको केही भाग चट्टानसँग प्रतिक्रिया गरेर कार्बोनेट खनिजमा बन्द भयो। यसले वायुमण्डलीय हरितगृह प्रभाव र ग्रहको तापक्रम नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्यो।
७. पृथ्वीको केन्द्रमा के लुकेको छ?
मानवले पृथ्वीको केन्द्र प्रत्यक्ष देखेको छैन। यसको संरचना मुख्यतः भूकम्पीय तरङ्ग, गुरुत्वीय मापन, पृथ्वीको घूर्णन, चुम्बकीय क्षेत्र र उच्च-दबाब प्रयोगबाट अनुमान गरिएको हो।
आन्तरिक केन्द्र
पृथ्वीको सबैभन्दा भित्री भाग मुख्यतः फलाम र निकलबाट बनेको ठोस गोला हो। यसको तापक्रम सूर्यको सतहसँग तुलनायोग्य हुन सक्छ, तर अत्यधिक दबाबका कारण फलाम ठोस अवस्थामा रहन्छ।
बाह्य केन्द्र
आन्तरिक केन्द्रवरिपरि तरल फलाम–निकलयुक्त बाह्य केन्द्र छ। यही तहको तरल गति पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्र निर्माणमा निर्णायक हुन्छ।
म्यान्टल
म्यान्टल पूर्ण रूपमा तरल छैन। यो दीर्घ भूगर्भीय समयमानमा बिस्तारै बग्न सक्ने तातो, ठोस तर विकृतिशील चट्टान हो। म्यान्टलभित्रको संवहनले सतहका प्लेटहरूको गतिलाई ऊर्जा दिन्छ।
८. पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्र: अदृश्य सुरक्षा कवच
पृथ्वीको तरल बाह्य केन्द्रमा विद्युत् सञ्चालन गर्न सक्ने फलामयुक्त पदार्थ निरन्तर गतिमा छ। आन्तरिक ताप, रासायनिक विभेदीकरण र पृथ्वीको घूर्णनले बाह्य केन्द्रमा जटिल संवहनीय प्रवाह उत्पन्न गर्छ।
विद्युत्-चालक तरलको गति र विद्यमान चुम्बकीय क्षेत्रबीचको अन्तरक्रियाले विद्युतीय धारा उत्पन्न गर्छ। ती धाराले पुनः चुम्बकीय क्षेत्र निर्माण गर्छन्। यस आत्मनिर्भर प्रक्रियालाई जिओडाइनामो भनिन्छ।
पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रले सौर्य वायुका आवेशित कणहरूको ठूलो भागलाई मोडिदिन्छ। यसले वायुमण्डललाई सौर्य कणबाट हुने दीर्घकालीन क्षयबाट जोगाउन र सतहमा पुग्ने केही उच्च-ऊर्जायुक्त कण कम गर्न सहयोग गर्छ।
तर चुम्बकीय क्षेत्र पूर्ण सुरक्षा कवच होइन। यसको शक्ति र दिशा भूगर्भीय इतिहासमा बदलिएको छ र चुम्बकीय ध्रुवहरू धेरैपटक उल्टिएका छन्। यस्ता उलटफेर प्राकृतिक भूभौतिक प्रक्रिया हुन्, तत्कालीन प्रलयको संकेत होइनन्।
९. प्लेट विवर्तनिकी: जीवित ग्रहको गतिशील सतह
पृथ्वीको बाहिरी कठोर भाग-लिथोस्फियर-एउटै अखण्ड खोल होइन। यो विभिन्न ठूला र साना प्लेटमा विभाजित छ। यी प्लेटहरू म्यान्टलको तुलनात्मक रूपमा नरम एस्थेनोस्फियरमाथि बिस्तारै सर्छन्।
प्लेटहरूको गतिका प्रमुख परिणाम हुन्:
महादेशको स्थानान्तरण
महासागरीय पर्पटीको निर्माण र विनाश
पर्वत निर्माण
भूकम्प
ज्वालामुखी
गहिरो समुद्री खाडल
पदार्थ र तत्त्वहरूको पुनर्चक्रण
मध्य-महासागरीय रिजमा म्याग्मा माथि आएर नयाँ महासागरीय पर्पटी बनाउँछ। सबडक्शन क्षेत्रमा चिसो र घना महासागरीय प्लेट म्यान्टलतर्फ डुब्छ। यसरी पृथ्वीको बाहिरी भाग निरन्तर पुनर्निर्माण भइरहेको छ।
जीवनका लागि प्लेट विवर्तनिकी किन महत्त्वपूर्ण छ?
प्लेट विवर्तनिकीले दीर्घकालीन कार्बन–सिलिकेट चक्र सञ्चालन गर्न मद्दत गर्छ। वायुमण्डलीय कार्बन डाइअक्साइड वर्षा र चट्टानको अपक्षयमार्फत महासागरमा पुग्छ, तलछटमा बन्द हुन्छ र सबडक्शनबाट म्यान्टलमा जान सक्छ। पछि ज्वालामुखीले कार्बन पुनः वायुमण्डलमा फिर्ता ल्याउँछन्।
यो चक्र एक प्रकारको दीर्घकालीन तापीय नियामक हो। तापक्रम बढ्दा अपक्षय तीव्र भई बढी कार्बन डाइअक्साइड हट्न सक्छ; तापक्रम घट्दा अपक्षय कम भई ज्वालामुखीय कार्बन सञ्चय हुन सक्छ। प्रारम्भिक पृथ्वीमा महादेश कम हुँदा समुद्रीतलको अपक्षयले जलवायु नियमनमा विशेष भूमिका खेलेको हुन सक्ने अध्ययनहरू छन्।
प्लेट विवर्तनिकीले फस्फोरस, फलाम र अन्य पोषक पदार्थलाई पनि पुनर्चक्रित गर्छ। त्यसैले यो केवल भूकम्पको कारण होइन; पृथ्वीको दीर्घकालीन रासायनिक र जैविक सक्रियताको आधार हो।
१०. पृथ्वी जीवनयोग्य बन्न आवश्यक परिस्थितिहरू
पृथ्वीको जीवनयोग्यता केवल सूर्यबाट उचित दूरीमा हुनुको परिणाम होइन। जीवनलाई समर्थन गर्न धेरै प्रणाली एकसाथ अनुकूल हुनुपर्यो।
तरल पानी
पानी उत्कृष्ट विलायक हो। यसले जैविक अणुहरूलाई घुल्न, प्रतिक्रिया गर्न र कोशिकाभित्र पदार्थ ओसारपसार गर्न सक्षम बनाउँछ।
उचित तापक्रम र दबाब
पृथ्वीको सतहको तापक्रम र वायुमण्डलीय दबाबले व्यापक क्षेत्रमा पानीलाई तरल अवस्थामा रहन दिन्छ।
स्थिर ऊर्जा स्रोत
सूर्यले सतहमा प्रकाश र ताप प्रदान गर्छ। पृथ्वीको आन्तरिक तापले समुद्रीतलका हाइड्रोथर्मल प्रणाली, रासायनिक ऊर्जा र भूगर्भीय सक्रियता कायम राख्छ।
आवश्यक रासायनिक तत्त्व
कार्बन, हाइड्रोजन, नाइट्रोजन, अक्सिजन, फस्फोरस र सल्फर जीवनका प्रमुख रासायनिक आधार हुन्।
दीर्घकालीन जलवायु नियमन
महासागर, वायुमण्डल, हरितगृह ग्यास, चट्टानको अपक्षय र प्लेट विवर्तनिकीबीचको अन्तरक्रियाले पृथ्वीको जलवायुलाई अर्बौँ वर्षसम्म जीवनअनुकूल सीमाभित्र राख्न मद्दत गरेको छ।
पर्याप्त गुरुत्वाकर्षण
पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षण वायुमण्डल र महासागर टिकाइराख्न पर्याप्त बलियो छ, तर ग्रहलाई अत्यधिक बाक्लो हाइड्रोजन–हिलियम वायुमण्डल भएको ग्यासीय संसार बनाउने स्तरको छैन।
चुम्बकीय र वायुमण्डलीय सुरक्षा
चुम्बकीय क्षेत्र, बाक्लो वायुमण्डल र ओजोन तहले संयुक्त रूपमा सतहको वातावरणलाई प्रतिकूल अन्तरिक्ष विकिरण र सौर्य प्रभावबाट धेरै हदसम्म जोगाउँछन्।
११. जीवन कहाँ र कसरी सुरु भयो?
जीवनको निश्चित उत्पत्तिस्थल अहिलेसम्म प्रमाणित भएको छैन। प्रमुख वैज्ञानिक सम्भावनाहरूमा निम्न वातावरणहरू समावेश छन्:
समुद्रीतलका क्षारीय हाइड्रोथर्मल भेन्ट
ज्वालामुखीय तातोपानी क्षेत्र
उथला पोखरी र भिज्ने–सुक्ने चक्र
खनिज सतहमा हुने जैविक प्रतिक्रिया
बरफमुनिको संरक्षित रासायनिक वातावरण
हाइड्रोथर्मल भेन्टले रासायनिक ऊर्जा, खनिज उत्प्रेरक, तापक्रमीय अन्तर र सूक्ष्म छिद्रयुक्त संरचना उपलब्ध गराउन सक्छ। प्रयोगशालामा समुद्रीतलजस्तो वातावरण सिर्जना गर्दा जीवनका आधारभूत रासायनिक घटक बन्न सक्ने चरणहरूको अध्ययन गरिएको छ।
तर जीवनका लागि अनुकूल वातावरण हुनु र निर्जीव पदार्थबाट जीवन उत्पन्न हुनु एउटै कुरा होइन। पहिलो जीवन कसरी बन्यो भन्ने प्रश्न अझै विज्ञानका सबैभन्दा ठूला अनुत्तरित प्रश्नमध्ये एक हो।
१२. पृथ्वी: संयोग कि ब्रह्माण्डीय अनिवार्यता?
पृथ्वीको निर्माणमा भौतिक नियमहरूले नियमित भूमिका खेले:
गुरुत्वाकर्षणले पदार्थ जम्मा गर्यो।
टक्करले ग्रह निर्माण गर्यो।
घनत्वीय विभेदीकरणले केन्द्र र म्यान्टल बनायो।
तापीय संवहनले भूगर्भीय गतिविधि चलायो।
रासायनिक नियमले महासागर र वायुमण्डलको विकास निर्देशित गर्यो।
यस अर्थमा पृथ्वीको निर्माण पूर्णतः रहस्यमय वा नियमविहीन घटना थिएन।
तर पृथ्वीको विशिष्ट इतिहासमा धेरै अनिश्चित र आकस्मिक घटना पनि थिए:
ग्रह बनाउने पदार्थको ठीक मिश्रण
पानीको उपयुक्त मात्रा
थियासँगको महाटक्कर
असामान्य रूपमा ठूलो चन्द्रमा
दीर्घकालीन आन्तरिक ताप
सक्रिय जिओडाइनामो
प्लेट विवर्तनिकी
वायुमण्डलको विकास
विशाल उल्कापातबाट बच्दै जीवनको निरन्तरता
यदि यीमध्ये कुनै घटना फरक भएको भए पृथ्वी शुक्रजस्तो अत्यधिक तातो, मंगलजस्तो चिसो र विरल वायुमण्डल भएको, वा पानीले पूर्ण रूपमा ढाकिएको संसार बन्न सक्थ्यो।
त्यसैले पृथ्वीलाई न त केवल शुद्ध संयोग भन्न पर्याप्त छ, न त जीवन उत्पादन गर्न अनिवार्य रूपमा बनेको ग्रह भन्न वैज्ञानिक प्रमाण उपलब्ध छ। उपयुक्त निष्कर्ष यस्तो हुन सक्छ:
पृथ्वी प्राकृतिक ब्रह्माण्डीय नियमहरूद्वारा बनेको ग्रह हो, तर यसको जीवनयोग्य वर्तमान अवस्था नियमित प्रक्रियाहरू र ऐतिहासिक संयोगहरूको असाधारण संयोजन हो।
१३. अझै अनुत्तरित प्रमुख रहस्यहरू
पृथ्वीबारे हाम्रो ज्ञान विस्तृत भए पनि धेरै प्रश्न अझै खुला छन्:
पृथ्वीको अधिकांश पानी वास्तवमा कहाँबाट आयो?
थियाको वास्तविक संरचना र कक्षा कस्तो थियो?
प्लेट विवर्तनिकी ठ्याक्कै कहिले सुरु भयो?
प्रारम्भिक चुम्बकीय क्षेत्र कति बलियो थियो?
आन्तरिक केन्द्र कहिले ठोस हुन थाल्यो?
पहिलो स्थिर महादेश कहिले बने?
निर्जीव रसायनबाट पहिलो आत्म-प्रतिकृति गर्ने प्रणाली कसरी बन्यो?
पृथ्वीबाहेक अन्य ग्रहमा यस्तो संयोजन कति सामान्य छ?
यी प्रश्नहरूको उत्तर उल्कापिण्ड, चन्द्र चट्टान, प्राचीन जिर्कन, महासागरीय पर्पटी, भूकम्पीय तरङ्ग, भू-चुम्बकीय अभिलेख र बाह्य ग्रहहरूको अध्ययनबाट खोजिँदै छ।
निष्कर्ष
पृथ्वीको कथा ब्रह्माण्डीय धुलोबाट सुरु हुन्छ। धुलोले पिण्ड बनायो, पिण्डले ग्रह बनायो, टक्करले चन्द्रमा बनायो, गुरुत्वले केन्द्र छुट्यायो, ज्वालामुखीले वायुमण्डल दियो, वर्षाले महासागर भर्यो, तरल फलामले चुम्बकीय कवच बनायो र म्यान्टलको गतिले महादेशहरू चलायो।
त्यसपछि रसायनले जीवविज्ञानको रूप लिन थाल्यो।
पृथ्वीलाई असाधारण बनाउने कुरा केवल यसको आकार, पानी वा सूर्यबाटको दूरी होइन। यसको विशेषता भनेको आकाश, महासागर, चट्टान, केन्द्र, चुम्बकीय क्षेत्र, चन्द्रमा, वायुमण्डल र जीवमण्डलबीचको निरन्तर अन्तरक्रिया हो।
पृथ्वी समाप्त भइसकेको उत्पादन होइन। यो आज पनि बदलिरहेको ग्रह हो। यसको महादेशहरू सर्दैछन्, पर्वत उठ्दैछन्, महासागर खुल्दै र बन्द हुँदैछन्, केन्द्र चिसिँदैछ र जीवनले वायुमण्डल तथा सतहलाई परिवर्तन गरिरहेको छ।
अन्ततः पृथ्वीको जन्मको कथा केवल एउटा ग्रह कसरी बन्यो भन्ने कथा होइन। यो निर्जीव ब्रह्माण्डीय पदार्थले कसरी महासागर, वन, चेतना र स्वयं ब्रह्माण्डलाई बुझ्न खोज्ने बुद्धिको रूप लियो भन्ने कथा हो।
Comments
Post a Comment